Na današnji dan pre 85 godina bombardovan Beograd: Kako je nacistička Nemačka napala Jugoslaviju i uvukla je u rat

Agresija je usledila u ranim jutranjim satima 6. aprila, a zajedno sa Nemačkom u napadu su učestvovale i Italija, Mađarska i Bugarska.

Brutalno razaranje Beograda, koji je inače bio proglašen za otvoreni, nebranjeni grad, 6. aprila 1941. započelo je u 6.30.

Koliko se zna, u dvodnevnom napadu su učestvovala 484 nemačka aviona, 234 bombardera u pratnji i 120 lovaca.

Tokom četiri naleta 6. aprila, a zatim i sutradan, a onda i 11. i 12. aprila na grad je izručeno oko 440 tona bombi.

Smatra se da je poginulo 2.274 osoba, prema procenama i do 4.000 ljudi, razoreno je 2.228 objekata, od čega 627 u potpunosti, a oštećeno gotovo 7.000.

Pored ostalog izgorela je i Narodna bibliotaka, koja nije bila direktno pogođena, ali je zahvaćena požarom. Grad je herojski branio Šesti lovački puk, uz formacije protivvazdušne odbrane.

Foto: AP

Oborene su najmanje 42 nemačke letelice, a 11 jugoslovenskih pilota je poginulo.

Aprilski rat je okončan kapitulacijom jugoslovenske vojske 17. aprila, a pučistička vlada Dušana Simovića je zemlju napustila dva dana ranije.

Prevrat u Beogradu 27. marta propraćen je masovnim oduševljenjem kako na ulicama Beograda, tako i u drugim sredinama Srbije, a takođe u Skoplju, Sarajevu, Splitu.

Antinemačko raspoloženje bilo je očigledno. Jedna od optužbi iz Berlina bila je da se u Jugoslaviji pripadnici nemačke manjine proganjaju. Bilo je to preterivanje, iako su se pojedini incidenati zaista dogodili.

Jugoslavija napadnuta iako je vlada naglašavala neutralan stav

Jugoslavija je time uvučena u Drugi svetski rat, iako je vlada Dušana Simovića naglašavala neutralan stav, a onda čak i objavila da pristupanje paktu ostaje na snazi, te da je prevrat bio samo unutrašnja stvar.

Vladu je, inače, blagovremeno o času napada na Beograd obavestio, sasvim precizno, vojni ataše Kraljevine Jugoslavije u Berlinu pukovnik Vladimir Vauhnik.

U Berlinu je zauzet stav da se paralelno sa prethodno pripremljenim napadom na Grčku, napadne i Jugoslavija.

Prevashodni cilj bio je onemogućavanje povlačenja jugoslovenskih trupa ka Grčkoj.

Foto: AP/Patrick Semansky

Jugoslavija je zapravo napadnuta u noći 5. na 6. april, na Dunavu, kod Sipa, u Đerdapu, pre napada na Beograd.

Usledila je invazija kako iz vazduha tako i na kopnu, sa prostora Nemačke, današnje Austrije, Mađarske, Bugarske, Italije, uključujući tada italijansku Albaniju.

Od zemalja koje su okruživale Kraljevinu Jugoslaviju, osim Grčke koja je već bila u ratu sa Italijom od jeseni 1940. u napadu nije učestvovala jedino Rumunija.

Osim razaranja Beograda, osnovni cilj nemačkih invazionih snaga bio je zaposedanje Vardarske doline iz pravca Bugarske, s ciljem da se onemogući povlačenje jugoslovenskih snaga u Grčku i oblikovanje novog Solunskog fronta.

Sučena sa bezizlaznom situacijom, u potpunom okruženju, jugoslovenska kraljevska vlada potpisala je 25. marta protokol o pristupanju Trojnom paktu, u Beču.

Prvi namesnik knez Pavle, iako potpuni anglofil pristao je, teškom mukom, na pristup Paktu, u nadi da će očuvati Jugoslaviju van ratnih zbivanja.

Jugoistočna Evropa, a time i Jugoslavija, u rat je uvučena pošto je Berlin bio odlučan da ne toleriše prisustvo britanskih trupa u Grčkoj.

Britanski ekspedicioni korpus sa približno 50.000 pripadnika, pod zapovedništvom generala Henrija Vilsona, iskrcao se nakon što se dogodio napad Italije na Grčku krajem oktobra 1940. godine.

Pošto je cilj Nemačke bio odstranjivanje britanskih snaga, prodor nemačkih formacija odmah po zaposedanju Jugoslavije nastavljen je put Grčke.

Većina zemalja je ubrzo okupirana

Atina je zauzeta već 28. aprila. Britanske trupe su se velikom brzinom povukle, prvo na Krit, a zatim u Egipat.

Po okupaciji Francuske juna 1940, na evropskom kontinentu nije bilo otpora Nemačkoj.

Rat protiv Nemačke je tada vodila isključivo Britanija. Prethodno, Nemačka je okupirala, posle Češke, Poljsku, koja je podeljena sa Sovjetskim Savezom.

Okupirane su takođe Danska, Norveška, Belgija, Holandija, Luksemburg. Tek pošto je poražena Francuska leta 1940. u najvišim krugovima u Beogradu počinje razmišljanje o taktičnijem pristupu Nemačkoj.

Sovjetski Savez je paralelno okupirao istočni deo Poljske, Estoniju, Letoniju, Litvaniju, Besarabiju, i zaratio sa Finskom.

Nemačke trupe su pritom ušle u Mađarsku, Rumuniju.

Zatim i u Bugarsku početkom marta 1941. odakle je planirana invazija Grčke, pa se Jugoslavija našla u potpunom okruženju.

Jugoslovenska vojska, ukupne brojnosti oko 1.200.000 u trenutku napada bila je popunjena između 70 i 90 odsto.

Foto: AP

Nemačka, i njene saveznice Italija, Bugarska i Mađarska, Kraljevinu Jugoslaviju su napale bez objave rata.

Jugoslovenska Vrhovna komanda tokom Aprilskog rata nije vladala situacijom, sistem veza je razoren.

Tokom šestoaprilskog bombardovanja Beograda poginuo je i jedan član vlade, ministar Fran Kulovec, predstavnik Slovenačke narodne stranke.

Evakuacija Simovićeve Vlade iz Beograda započela je odmah 6. aprila.

Već 8. aprila Vladu je napustio potpredsednik Vlatko Maček, čelnik Hrvatske seljačke stranke, ministri iz Hrvatske Josip Torbar, Bariša Smoljan i Ivan Andres, kao i Džafer Kulenović, lider Jugoslovenske muslimanske organizacije.

Kapitulacija potpisana 17. aprila u Beogradu

Nemačke invazione trupe tokom prva dva dana borbi presekle su Moravsko vardarsku dolinu.

Skoplje je zauzeto 7. aprila, Zagreb 10, Beograd 13. aprila. Simovićeva Vlada je tokom poslednjeg zasedanja u zemlji, u Nikšiću 15. aprila, usvojila zaključak, po sugestijama Slobodana Jovanovića, da kapitulaciju potpiše isključivo vojska, ne država.

Posle bega iz zemlje, preko Grčke, nakon kratkotrajnog boravka u tada britanskoj Palestini i Egiptu, vlada se našla u Londonu.

Kapitulaciju su 17. aprila, u Beogradu u Aleksandrovoj ulici, u zgradi poslanstva tada takođe razorene Čehoslovačke, potpisali bivši ministar spoljnih poslova Aleksandar Cincar Marković i general Radivoje Janković.

Pripadnici jugoslovenske vojske odvedeni su u zarobljeništvo, isključivo Srbi i Slovenci, svi drugi su pušteni.

Dušan Simović se inače nakon rata vratio u Beograd, gde je svedočio u korist optužbe protiv Draže Mihailovića.

Komentari (0)