Kako je iznenadna zimska oluja 1617. godine izazvala najsmrtonosnija suđenja vešticama u norveškoj istoriji

Na Badnje veče 1617. godine mornari u Finmarku, u severnoj Norveškoj, daleko iznad Arktičkog kruga, isplovili su na more kao i bezbroj puta ranije. Iznenada, mirne vode pretvorile su se u haos: vetrovi su zavijali, a talasi se uzburkali.

Kada se oluja stišala, deset čamaca je bilo prevrnuto, a 40 muškaraca se udavilo gotovo cela muška populacija ribarskog sela Vardo.

Za meštane je postojao samo jedan mogući uzrok ove tragedije: veštičarenje.

Ova neobična oluja postala je okidač za najozloglašenija suđenja vešticama u norveškoj istoriji, poznata kao suđenja vešticama u Finmarku, koja su ujedno bila i među najintenzivnijima u celoj Evropi.

Suđenja vešticama u Finmarku

Finmark je surov i retko naseljen region, prošaran fjordovima i malim ribarskim zajednicama poput Vardoa i Kiberga. Početkom 17. veka imao je oko 3.000 stanovnika rasutih na više od 45.000 kvadratnih kilometara. Iako je u Finmarku živelo svega 0,8 odsto norveškog stanovništva, čak 16 odsto svih suđenja za veštičarenje u Norveškoj odvijalo se upravo ovde.

Između 1617. i 1692. godine, 111 žena i 24 muškarca optuženo je za veštičarenje. Od tog broja, 91 osoba, uglavnom žena, osuđena je na smrt. To čini oko trećinu svih pogubljenja za veštičarenje u istoriji Norveške.

Većina smrtnih presuda doneta je tokom tri talasa masovne panike: 1620–1621, 1652–1653. i 1662–1663. godine. Svaki talas započinjao je priznanjem jedne optužene osobe, koja bi potom imenovala druge "veštice", pokrećući lanac novih hapšenja i suđenja. Mnogi postupci vođeni su u srednjovekovnoj tvrđavi Vardohus.

Sever kao izvor zla

Intenzitet progona u Finmarku delom se objašnjava tada raširenim verovanjem da je sever Norveške leglo veštičarenja. U evropskoj imaginaciji tog doba, "sve zlo dolazi sa severa", smatralo se da su severnjaci vešti u magiji i da se tamo čak nalazi i ulaz u pakao.

Optužbe su se uglavnom zasnivale na dve vrste zločina: maleficijumu (nanošenje štete magijom) i đavolizmu, koji je podrazumevao sklapanje pakta sa đavolom. Pre 1620. godine, većina optuženih u Finmarku bili su muškarci Sami, starosedeoci regiona, poznati po šamanističkim ritualima i prizivanju vetrova. Od 16 optuženih Sami muškaraca, njih 13 je pogubljeno, prenosi Smithsonianmag.

Situacija se dramatično menja nakon dekreta kralja Kristijana IV iz 1617. godine, kojim se veštičarenje definiše kao svesno služenje đavolu. Ovaj zakon postaje osnova za masovne procese, naročito pod upravom škotskog guvernera Džona Kaningema, tokom čijeg mandata je pogubljena 41 osoba.

Priznanja, mučenja i lomače

Veštičarenje je bilo nemoguće dokazati, pa su priznanja često iznuđena mučenjem bila ključni dokaz. Iako je mučenje tehnički bilo nezakonito, redovno se primenjivalo. Jedna od najčešćih metoda bila je "vodeno iskušenje", optužena bi bila vezana i bačena u vodu. Ako bi potonula bila je nevina; ako bi isplivala proglašavana je krivom.

Foto: Envato

Smrtne kazne izvršavane su spaljivanjem na lomači, jer se verovalo da vatra pročišćava dušu. Mnoge žene su priznavale da su učestvovale u sabatima, prizivale oluju iz 1617. godine ili sklapale paktove sa đavolom. Takva priznanja često su uključivala fantastične detalje koji su se širili poput glasina, dodatno podstičući strah.

Žene kao glavne žrtve

Nakon panike iz 1620-ih, žene postaju glavna meta progona. Od 91 pogubljene osobe, 77 su bile žene. Među optuženima su bile i neudate i udate žene, pa čak i devojčice iako su najmlađe na kraju oslobođene.

Tokom poslednjeg talasa progona, žene su mesecima držane u "veštičjoj rupi" tvrđave Vardohus. U tom periodu pogubljeno je 20 žena, uključujući dve koje su umrle tokom mučenja. Njihove ispovesti bile su sve više obojene složenim demonološkim idejama, koje su, između ostalog, širili astrolog Ambrozij Rodi i njegova supruga Ana, zatvoreni zajedno sa optuženima. Njihov uticaj pomogao je sudovima da izreknu nove smrtne presude — dok su oni sami izbegli istu sudbinu.

Nasleđe straha

Znanje o ovim događajima danas potiče uglavnom iz sudskih zapisa, jer se istorija u to vreme prenosila usmeno. Uprkos tome što su se suđenja završila pre više od 350 godina, njihovo nasleđe i dalje postavlja važno pitanje: zašto su žene kroz istoriju tako često bile označavane kao izvor zla?

Kako istoričari upozoravaju, obrasci straha, optuživanja i progona nisu nestali samo su promenili oblik.

Komentari (0)