Zašto Nova godina počinje 1. januara: Od drevnih rituala i zvezda do savremenih proslava

Zabave, posebna hrana, novogodišnje odluke i vatrometi postali su gotovo univerzalni simboli ovog datuma.

Ipak, način na koji obeležavamo prelazak iz jedne godine u drugu menjao se kroz istoriju, prateći prirodne cikluse, astronomske pojave i kulturne navike.

Vavilon: Nova godina pod svetlom mladog Meseca

Najstariji zapisi o proslavi Nove godine potiču iz drevnog Vavilona, pre oko 4.000 godina.

Za Vavilonce, početak godine bio je vezan za prvi mladi Mesec nakon prolećne ravnodnevice, trenutak kada su dan i noć jednako dugi.

Foto: Envato

Ovaj događaj obeležavan je višednevnim verskim festivalom poznatim kao Akitu, nazvanim po sumerskoj reči za ječam koji se žanje u proleće.

Festival je trajao 11 dana, a svaki dan imao je poseban ritual, usmeren na obnovu ravnoteže između ljudi, prirode i bogova.

Kad priroda određuje početak godine

U antičkom svetu, početak nove godine često je bio usklađen sa prirodnim i astronomskim znacima.

U starom Egiptu, nova godina započinjala je sa godišnjim izlivanjem Nila, događajem od ključne važnosti za poljoprivredu, koji se poklapao sa pojavom zvezde Sirijus na jutarnjem nebu.

U drugim kulturama, uključujući one koje su sledile lunarni kalendar, Nova godina je dolazila sa drugim mladim Mesecom nakon zimskog solsticija, što je i danas osnova proslave Lunarnog nove godine u mnogim delovima sveta.

Nova godina širom sveta: običaji u ponoć

U mnogim zemljama proslave Nove godine počinju uveče 31. decembra, na doček Nove godine, i traju sve do ranih sati 1. januara.

Učesnici uživaju u specijalnim jelima i grickalicama za koje se veruje da donose sreću u narednoj godini.

Na primer, u Španiji i nekoliko drugih zemalja španskog govornog područja, običaj je da se pretežno jedu po 12 grožđica, simbolizujući želje i nade za svaki mesec predstojeće godine - sve to neposredno pre ponoći.

Foto: Envato

Vatromet je postao univerzalni simbol dočeka, osvetljavajući noćno nebo i okupljajući hiljade ljudi koji odbrojavaju poslednje sekunde stare godine.

Uz vatromet, simbol praznika poput novogodišnje jelke zauzima centralno mesto u domovima i na trgovima.

Dekorisane svetlima i ukrasima, jelke služe kao okupljalište porodica i prijatelja, a njihova svetlost unosi toplinu i optimizam dok ljudi dočekuju prvu zoru nove godine.

Foto: Envato

Ovi običaji pokazuju kako se drevna težnja za srećom i obnovom prenela u moderni svet, spajajući tradiciju, zabavu i zajedništvo u trenutku koji svi dele - početku nove godine.

Kako je 1. januar postao početak godine

Januar nije uvek bio početak godine. Na samom početku modernog računanja vremena, zimski meseci nisu imali imena u kalendarima koji su postali osnova za današnji najpopularniji sistem obeležavanja vremena.

Rani rimski kalendar imao je svega 10 meseci, a godina je započinjala u proleće. Prvih šest meseci imali su po 30 dana, dok su ostala četiri imala po 31 dan. 

Foto: Envato

Godina je stoga počinjala u martu nazvanom po bogu Marsu, i završavala se decembrom, vremenom žetve u Rimu. 

Tek kasnije su dodati meseci januar i februar.

Mesec januar dobio je ime po Janusu, rimskom bogu početaka i prelaza, prikazivanom sa dva lica: jednim okrenutim ka prošlosti, drugim ka budućnosti. Kalendar je dobio lunarni karakter.

Problem je bio što se kalendar oslanjao na Mesec, a ne na Sunce. Kako mesečev ciklus traje 29,5 dana, kalendar bi često izlazio iz sinhronizacije sa sezonama koje je trebalo da prati.

Da bi rešili problem, Rimljani su svake druge ili treće godine dodavali dodatni mesec, nazvan Mercedonius. Međutim, to nije dosledno primenjivano, a različiti vladari dodatno su komplikovali situaciju preimenovanjem meseci.

Tek 45. godine pre nove ere uveden je julijanski kalendar, koji je preciznije pratio solarni ciklus.

Foto: Envato

Julije Cezar je zahtevao reformisanu verziju kalendara. Osmislio ga je Sosigen iz Aleksandrije, astronom i matematičar, koji je predložio kalendar od 365 dana sa prestupnom godinom svake četvrte godine. Iako je precenio dužinu godine za oko 11 minuta, kalendar je uglavnom bio usklađen sa Suncem.

Cezarov novi kalendar imao je još jednu inovaciju: novu godinu koja počinje 1. januara, na dan kada bi konzuli stupili na dužnost.

Tokom srednjeg veka, u Evropi su se kao početak godine koristili različiti datumi, često povezani sa verskim kalendarom.

Tek krajem 16. veka, sa uvođenjem gregorijanskog kalendara, 1. januar je ponovo uspostavljen kao standardni početak godine, što je omogućilo usklađivanje vremena širom sveta.

Komentari (0)